Współczesność

Polesie rozumiane jako kraina przyrodnicza oraz historyczna, jest obecnie podzielone pomiędzy trzy państwa: Białoruś, Ukrainę i Polskę.

Największa część należy do Republiki Białoruś i wchodzi w skład Obwodu Brzeskiego. Jego obszar nie pokrywa się z przedwojennym województwem poleskim, ponieważ dawne powiaty Sarny oraz Kamień Koszyrski znalazły się w Ukrainie, doszły natomiast rejony Baranowicze oraz Lachowicze, które przed II Wojną Światowa wchodziły w skład województwa nowogródzkiego.

Powierzchnia Obwodu Brzeskiego wynosi 32,7 tys. km2; mieszka tu 1,7 miliona osób, co stanowi ok. 14% obywateli Republiki Białoruś. W miastach mieszka 60,8%, a na wsi 39,2% ludności, co oznacza, że jest to teren znacznie bardziej zurbanizowany, niż w okresie międzywojennym.

Poleskie bagna oraz błota zostały w znacznej części zmeliorowane i osuszone. Jednych to cieszy, innych - głównie ekologów - martwi.

Brześć jest obecnie miastem granicznym, liczącym około 300 tys. mieszkańców. Stanowi nie tylko ośrodek administracyjny, ale i znaczące centrum kulturalno - naukowe i duży ośrodek przemysłowy. Działają tu 2 wyższe uczelnie, teatry, muzea, zachowało się wiele obiektów zabytkowych.

Historyczna stolica Polesia - Pińsk, pozostał miastem powiatowym (rejonowym). Liczy obecnie ok. 130 tys. mieszkańców, a więc znacznie więcej, niż przed wojną i jest znaczącym ośrodkiem przemysłowym: budowa i remont statków rzecznych, przemysł drzewny, odzieżowy i spożywczy. Jak niegdyś znajduje się tu węzeł drogowy oraz port śródlądowy, przybył międzynarodowy port lotniczy.

Sporym, bo ponad 50 - tysięcznym miastem stał się również Kobryń.

Wspomnieć należy, że wschodnie tereny Polesia, które w okresie międzywojennym należały do ZSRR (a ściślej Białoruskiej SRR), wchodzą w skład obwodu homelskiego i ciągną się aż po granicę Białorusi z Rosją. Liczący prawie pół miliona mieszkańców Homel jest drugim co do wielkości miastem kraju, znaczącym ośrodkiem jest też ponad stutysięczny Mozyrz (Mozyr).

Południowa część krainy zwanej Polesiem znajduje się na terytorium Ukrainy, w okregach wołyńskim oraz równieńskim.

Również tu zachowały się duże kompleksy pierwotnej przyrody. Utworzony dla ich ochrony Szacki Park Narodowy posiada powierzchnię 49 tys. ha; na jego terenie znalazły się 24 jeziora o łącznej powierzchni ok. 6,4 tys. ha, w tym Świtaź - największe jezioro Ukrainy. Flora Parku liczy ponad 800 gatunków roślin naczyniowych naczyniowych, na faunę składają się 44 gatunki ssaków, 241 gatunków ptaków, 7 gatunków gadów, 12 gatunków płazów i 29 gatunków ryb.

Północno - zachodnie skrawki Polesia, znajdujące się w lewym dorzeczu Bugu i określane jako Polesie Podlaskie oraz Polesie Lubelskie (którego głównym ośrodkiem jest Włodawa), a także zachodnia część Polesia Wołyńskiego z pagórami chełmskimi oraz obniżeniami dubieńskim i drohuckim pozostały w obrębie państwa polskiego w jego obecnych granicach. W latach 70-tych XX wieku nastąpiło w tym rejonie przyspieszenie rozwoju gospodarczego w związku z budową Lubelskiego Okręgu Węglowego. W celu zachowania unikalnych walorów przyrodniczych tej krainy utworzono Poleski Park Narodowy oraz kilka parków krajobrazowych i rezerwatów.

Procesy polityczne, zapoczątkowane w latach 90 ubiegłego wieku, przyniosły Białorusi oraz Ukrainie niepodległość, natomiast Polsce członkostwo w Unii Europejskiej. Ten ostatni fakt oznaczał m.in. konieczność przywrócenia wiz, jednak granice państwowe, kawałkujące Polesie, są i tak bardziej przepuszczalne, niż pół wieku temu. Sprzyja to nawiązywaniu oraz utrzymywaniu dobrych kontaktów międzyludzkich, a także pomiędzy organizacjami pozarządowymi i samorządami.

Rozwijaniu współpracy transgranicznej służy "Euroregion Bug", powołany w roku 1995 i skupiajacy obecnie województwo lubelskie z Polski, obwód brzeski z Białorusi, obwód wołyński oraz rejony sokalski i żółkiewski z obwodu lwowskiego z Ukrainy. Na jego obszarze mieszka ok. 5 mln osób, z czego na terenie Polski 46,8%, Białorusi - 31,1%, Ukrainy - 22,1%.

Poza zachodnimi krańcami Polacy nigdy nie stanowili większości mieszkańców Polesia. Ich liczba znacznie zmalała wskutek przesiedleń po roku 1945, a także 1956. Pozostały jednak rozsiane wyspowo skupiska ludzi świadomych swojej polskiej narodowości, czy pochodzenia i pragnących je kultywować.