Dawne Województwo Poleskie

Położenie, obszar i ludność

Województwo Poleskie znajdowało się we wschodniej części II RP. Zostało utworzone 19 lutego 1921r. z siedzibą władz w Pińsku, jednak po pożarze miasta w sierpniu 1921 stolicę województwa przeniesiono do Brześcia Litewskiego (przemianowanego w 1923r. na Brześć nad Bugiem). Jego obszar wynosił początkowo 42 280 km² i był największy spośród wszystkich województw. Ludność według spisu z 1921r. liczyła 879.417 przy gęstości zaludnienia 20,8 osób na km².

W roku 1930 te wielkości uległy obniżeniu, ponieważ powiat sarneński został przekazany do Woj. Wołyńskiego. Nastąpił spadek powierzchni do 36.825 km²., a ludnosci do 747.427 mieszkańców (20,7 na km²), z czego tylko 12,9% żyło w miastach.

Gdyby nie te zmiany, w końcu 1931 Województwo Poleskie liczyłoby 1.131 tys mieszkańców (30,7 osób/km².), z czego 13,2% stanowiliby mieszkańcy miast.

Pod względem narodowościowym przeważali Białorusini - 42,6%; ludność polska stanowiła 24,3%, rusińska (ukraińska) 17,7%, żydowska 10,4%, odsetek osób innych narodowości wynosił 4,9%. Należy jednak zauważyć, że znaczna część mieszkańców nie posiadała w pełni wykształtowanej świadomości narodowej i określała się jako "tutejsi".

Wyznania prawosławnego było 79,2% mieszkańców, rzymskokatolickiego 7,8%, mojżeszowego 12,6%.

Podział administracyjny

Do roku 1930 w skład województwa wchodziło 17 miast i 113 gmin wiejskich, później ich liczba zmniejszyła się do 14 miast oraz 83 gmin wiejskich.

Dzieliło się ono na 10, potem 9 powiatów: brzeski (4.845 km², 216.200 mieszkańców w 1931r.), drohiczyński (2.362 km², 97.000 mieszk.), koszyrski (3.224 km², 95.000 mieszk.), kobryński (3.801 km², 114.000 mieszk.), kossowski (od 1933 iwacewicki po przeniesieniu siedziby władz powiatu kosowskiego z Kosowa do Iwacewicz i zmianie jego nazwy, 3.578 km², 48.853 mieszk.), łuniniecki (5.615 km², 109.300 mieszk.), piński (5.459 km², 183.600 mieszk.), prużański (2.595 km², 108.600 mieszk.), sarneński (5.455 km², 181,3 tys. mieszk. - od 1930 w województwie wołyńskim) oraz stoliński (5.352 km², 124.800 mieszkańców).

Miasta powiatowe liczyły: Brześć n. Bugiem 29.460 mieszkańców, Drohiczyn 1.987, Kamień Koszyrski 1.265 , Kobryń 10.068, Kossów 2.433, Łuniniec 8.267, Pińsk 23.497, Prużana 6.332, Sarny 5.931, Stolin 4.763 mieszkańców.

Stanowiska wojewody poleskiego w okresie II Rzeczypospolitej pełnili: Walery Roman (14.03.1921 - 3.05.1922), Stanisław Downarowicz (18.05.1922 - 2.10.1924), Kazimierz Młodzianowski (4.10.1924 - 5.05.1926), Jan Krahelski (14.07.1926 - 8.09.1932, p.o. do 23.12.1926), Wacław Kostek-Biernacki (8.09.1932 - 2.09.1939), Jerzy Albin de Tramecourt (p.o. za Kostka-Biernackiego 17.02.1937 - 7.09.1937).

Sytuacja społeczno - gospodarcza

Wydawana w latach 30 ubiegłego wieku "Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna" Wydawnictwa Gutenberga charakteryzowała ją w sposób następujący:

Pod względem gospodarczym P. stoi jeszcze na nadzwyczaj niskim poziomie. Przedewszystkiem gleby są tu bardzo liche, albo przepojone wodą, albo piaszczyste, rzadko tylko (np. w okolicach Pińska) rozciągają się wśród mokradeł powierzchnie wyższe, gliniaste, stanowiące orne grunty. Na ogólną powierzchnię (z pow. Sarny 42.280 km2) 3.958.000 ha, zajmują grunty orne zaledwie 22,1% (875.000 ha), łąki 18,9%, pastwiska 9,6%, sady i ogrody 0,9%, lasy 28,6% (1,132.000 ha), a nieużytki 19,9% (786.000 ha).

Rolnictwo nie może z powodu niskiej kultury rolnej i lichych gleb pokryć miejscowego zapotrzebowania, stąd też Poleszucy utrzymują się z połowu ryb, koszenia siana, spławiania drzewa i najmowania się na roboty rolne na sąsiedni Wołyń.

Pszenicą obsiewa się w P. tylko 17.200 ha, żytem 329.200 ha, jęczmieniem 45.900 ha, owsem 78.400 ha, grykę 27.100 ha, prosem 16.900 ha, grochem 6.700 ha, lnem 13.900 ha, konopiami 3.800 ha, a ziemniakami sadzi się 157.400 ha.

W gospodarce rolnej przeważa własność wielka (głównie polska), do której należy 67,6% ogółu powierzchni. Poza tem gospodarstwa karłowate (poniżej 2 ha) zajmują zaledwie 0,7, małe (2-5 ha): 5,1%, średnie (5-20 ha) 19%, a większe (20-100 ha): 7,6% powierzchni. Niewiele wyżej od rolnictwa stoi również chów bydła. W 1929 r. było w P. 204.487 koni, 563.008 sztuk bydła rogatego, 276.031 trzody chlewnej oraz 384.429 owiec i kóz.

Rolnictwem, leśnictwem i rybactwem trudni się 82% ogółu mieszk., przemysłem 6,5%, handlem 3,9%, komunikacją 2,4%, służbą publiczną i wojskową 1,9%.

Oświata stoi w P. bardzo nisko, w 1921 było tu aż 71% analfabetów wśród ogółu ludności. Obecnie stosunki te ulegają stopniowej poprawie. W r. szk. 1929/30 było w województwie 1.064 szkół powszechnych (1.020 polskich) i 2.297 naucz. i 108.751 uczniów, 18 szkół średnich z 288 nauczycieli i 4.513 uczniów, 1 seminarjum nauczycielskie ze 169 uczniami i 19 szkół zawodowych (8 średnich) z 1.599 (994) uczniami. Czasopism ukazuje się na terenie Polesia 35 (21 polskich), w tem 5 dzienników.